Amortisman Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

İşletmelerin kullanıma bağlı yıpranma ve aşınma gibi değer kayıplarını telafi etmeleri için amortisman şartları ve hesaplamaları hakkında bilgi sahibi olmaları gerekiyor. Her şeyden önce bir mal ya da varlığın amortismanını alabilmek için en az bir yıl işletme bünyesinde kullanılıyor olma sınırlamasına uymak şart. Bunun dışında Vergi Usul Kanunu tarafından belirlenen ve her yıl güncellenen amortisman sınır bedelleri mevcut. 2025 yılı amortisman sınır bedeli olan 9 bin 900 TL olarak duyuruluyor.

Amortisman hakkından yararlanarak kârlılığını sürdürmeyi hedefleyen tüm işletmeler, amortisman şartları ve hesaplamaları hakkında aradıkları tüm bilgilere bu yazıdan ulaşabilir! Üstelik uzun dönem araç kiralama ile ilgilenen işletmeler de araçlarda amortisman uygulamasından yararlanabiliyor. Öyleyse detaylara geçelim!

1. Amortisman Nedir?

Amortisman, satın alınan malların zaman içerisinde yıpranması, eskimesi, aşınması durumlarında gösterilen gider payına deniyor. Amortisman süreleri 1 yıl sonrasında başlıyor. İşletmelerin kullanım özelliğinde kayıplar yaşanan mallarda, harcanan ilk satın alma maliyeti ve bakım masraflarını amortize edebilmesi amortisman hesaplamalarına bağlı oluyor. KDV, ÖTV, MTV ya da araç kiralama vergisi gibi amortisman da şirketlerin mali tablolarında dikkat edilmesi gereken başlıklar arasında geliyor.
Amortisman değerini bulmak için farklı hesaplama yöntemleri uygulanıyor. Bunun için öncelikle işletmeler tarafından satın alınan varlıkların faydalı ömür sürelerinin belirlenmesi gerekiyor. Aynı zamanda amortismana tabi olabilecek maddi varlıklar, Vergi Usul Kanununun 315’inci maddesinde belirtiliyor ve Maliye Bakanlığının tespit ve ilan ettikleri üzerinden hesaplamaya dahil edilebiliyor. Amortisman hesaplamaları, “normal amortisman yöntemi”, “azalan bakiyeler yöntemi” ve “fevkalade amortisman yöntemi” olmak üzere üç metotla yapılıyor.

1.1. Faydalı Ömür Ne Anlama Geliyor?

Faydalı ömür, bir malın ya da varlığın kullanım süresini ifade ediyor. Bir diğer adı ekonomik ömür olan faydalı ömür, Vergi Usul Kanunu (VUK) Genel Tebliğlerinde açıklanıyor. Gelir İdaresinin yayınladığı listelerde duran varlıkların kaç yıllık faydalı ömür süresine sahip olduklarına bakılabiliyor. Bu listede demirbaşlar bilgisayarlar ve taşıtlar gibi genel iktisadi kıymetlerin yanı sıra, sektörel bazda varlıkların faydalı ömür süreleri hakkında da bilgi sahibi olunabiliyor.

2. Amortisman Türleri Nelerdir?

Amortisman türleri normal, azalan bakiyeler ve fevkalade amortisman olmak üzere üç başlıkta toplanıyor. Hesaplama yöntemleriyle aynı başlıkları paylaşan amortisman türlerinin detayları şöyle:

1. Normal amortisman: Eşit tutarlı amortismanlar, normal amortisman türünü oluşturuyor. Normal amortismanda varlığın maliyeti faydalı ömür süresine eşit olarak dağıtılıyor.
2. Azalan bakiyeler: Bu amortisman türünde, alınan varlık kullanım ömrünün ilk yıllarında yüksek amortisman bedeline sahipken yıllarla birlikte kademeli olarak azalıyor.
3. Fevkalade amortisman: Adından da anlaşılabileceği üzere, fevkalade amortisman doğal afetler gibi olağan dışı durumlarda görülen maddi zararı karşılamak için kullanılıyor.

3. Amortisman Ayırma Koşulları Nelerdir?

Bir malın amortisman değerinin olup olmadığını Vergi Usul Kanununun 269’uncu maddesi belirliyor. İşletmelerin varlıklarından amortisman payı alabilmeleri için belirli koşullar bulunuyor. Amortismana ayrılan belli başlı varlıklar arasında demirbaşlar, araçlar, mobilya ve gayrimenkuller geliyor. Ticari araç kiralama gibi satın alınmamış varlıklarda da amortisman uygulaması bulunuyor. Amortisman ayırma koşullarını şu şekilde sıralamak mümkün:

1. Bir malın amortisman kapsamında sayılabilmesi için o malın işletmede en bir yıldır kullanılıyor olması gerekiyor.
2. Amortismana konu olan duran varlığın eskiyebilir ve değer kaybı yaşayabilir özelliklere sahip olma şartı aranıyor.
3. Amortismana söz konusu malın iktisadi kıymet değerinin mevcut yıldaki amortisman sınırının üzerinde kalması gerekiyor.
4. Varlığın değerleme gününde verilen envanter listesinde bulunması ve kullanıma uygun olması gerekiyor.

4. Amortisman Sınırı Nedir?

Vergi Usul Kanunu tarafından her yıl için özel olarak belirlenen miktarlar, amortisman sınırı olarak ifade ediliyor. Bir malın amortismanını alabilmek için, malın değerinin o yıl için belirlenen amortisman sınırının üzerinde olması bekleniyor. Amortisman sınırı, Maliye Bakanlığının değerlendirmeleri sonucunda belirlenen varlığın alım değeri anlamına geliyor. Varlığın alım değeri her yıl değiştiği için amortisman sınırı da her yıl güncelleniyor.

5. 2025 Amortisman Sınırı Ne Kadar?

Maliye Bakanlığı tarafından Vergi Usul Kanunu uyarınca duyurulan 2025 yılı amortisman sınırı, KDV hariç 9 bin 900 TL olarak açıklanıyor. Amortisman sınırı mal adet başına açıklanıyor. Bilindiği üzere, amortisman sınırı her yıl için özel olarak duyuruluyor. Buna göre geçtiğimiz yılların amortisman sınırları şu şekilde:

1. 2024 yılı amortisman sınırı: 6.900 TL
2. 2023 yılı amortisman sınırı: 4.400 TL
3. 2022 yılı amortisman sınırı: 2.000 TL
4. 2021 yılı amortisman sınırı: 1.500 TL
5. 2020 yılı amortisman sınırı: 1.400 TL
6. 2019 yılı amortisman sınırı: 1.200 TL
7. 2018 yılı amortisman sınırı: 1.000 TL
8. 2017 yılı amortisman sınırı: 900 TL
9. 2016 yılı amortisman sınırı: 900 TL

6. Amortisman Nasıl Hesaplanır?

Amortisman hesaplaması için öncelikle varlığın faydalı ömür değerinin tespit edilmesi ve farklı amortisman yöntemlerinden uygun olanın seçilmesi gerekiyor. Ayrıca varlığın alım fiyatı, nakliyesi, tamiri gibi harcamalarla belirlenen varlık maliyeti, varlığın faydalı ömrü yani ekonomik ömrü ve kullanım ömrü sonundaki varlık değeri bilgilerine sahip olunması gerekiyor.

6.1. Amortisman Hesaplama Formülü

Amortisman hesaplama formülü şöyle:
Varlığın satın alma bedeli / Varlığın ekonomik ömür
Formülü bir örnekle açıklamak gerekirse; satın alınan varlık maliyeti 50.000 TL, faydalı ömrü de 4 yıl olsun.

1. Normal amortisman hesaplaması: 50.000/4 = 12.500 TL
2. Azalan bakiyeler hesaplaması: Her yıl için farklı hesaplamalar yapılıyor.
3. Birinci yıl: Normal amortisman ikiyle çarpılıyor.

50.000/4 x 2 = 25.000 TL

1. İkinci yıl: Varlığın değeri – Birinci yılın amorti tutarı / Varlığın Faydalı ömrü x 2

(50.000 – 25.000) / 4 x 2 = 12.500 TL

1. Üçüncü yıl: [(Varlığın değeri – ilk yıl amorti tutarı) – ikinci yıl amorti tutarı)] / Varlığın faydalı ömrü x 2

[(50.000 – 25.000) – 12.500] / 4 x 2 = 6.250 TL
Üçüncü yıl sonrası için üçüncü yılda kullanılan formül uygulanmaya devam ediliyor.

7. Amortisman Nelere Uygulanır?

Amortisman zaman içerisinde eskiyecek, yıpranacak, değerini kaybedecek mal ve varlıklara uygulanıyor. Bu mal ve varlıkların listesi Vergi Usul Kanunu tarafından duyuruluyor. Bu varlıkların amortisman uygulanabilmesi için işletmelerce en az 1 yıldır kullanılıyor olma şartı aranıyor. Amortisman uygulanan mal ve varlıklar listesi şu şekilde sıralanıyor:

1. Mefruşat
2. Gayrimenkuller
3. Sera
4. Sinema filmleri
5. Telif hakları
6. Ev döşemede kullanılan bazı eşyalar
7. İktisadi bazı kıymetler
8. Demirbaş olarak kabul gören eşyalar, alet ve ekipmanlar

7.1. Binek Araçlarda Amortisman Var mı?

Binek araçlarda da amortisman uygulaması bulunuyor. Binek otomobillerde amortisman, aracın satın alındığı tarihten itibaren dönem sonuna kadar geçen süre üzerinden hesaplanıyor. Ticari araç kiralama işleminde de “kıst amortisman” adı verilen bir amortisman yöntemi mevcut. Bu yöntem, dönem ortasında alınan bir binek otomobilin, dönem sonunda alındığı yılın tamamı için değil, o dönem içinde kullandığı zaman/ay kadar amortisman ayrılmasıyla hesaplanmasından oluşuyor. Araç kiralamada KDV oranı olan yüzde 20, amortisman hesaplamasında da karşımıza çıkıyor.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre kiralama işlemi yapılan araçlarda faydalı ömürlerinin 5 yıl ve amortisman oranının yüzde 20 olarak dikkate alınması gerekiyor. Şirketler kiralık araçlara amortisman uygulanmasını filo kiralama vergi avantajları arasında değerlendirebiliyor.

Amortisman hesaplamalarının yanı sıra araç kiralama vergisi, KDV oranları ve diğer tüm vergi avantajlarını işinin uzmanı Hedef Filo’dan öğrenebilirsiniz. Hedef Filoile kârlılığı ve sürdürülebilirliği yüksek araç kiralama hizmetleri sizleri bekliyor!